Н ныфс, н хурты хур. Дзыллт хурыскастау й фенынм кмн бллыдысты, цардыл, фидныл с чи уундын кодта, тыхст сахат й адмн ныфс м хъаруйы мсыг чи уыди, уыцы Къостайы райгуырдыл сххст 167 азы

Н ныфс, н хурты хур. Дзыллт хурыскастау й фенынм кмн бллыдысты, цардыл, фидныл с чи уундын кодта, тыхст сахат й адмн ныфс м хъаруйы мсыг чи уыди, уыцы Къостайы райгуырдыл сххст 167 азы

Н ныфс, н хурты хур

Дзыллт хурыскастау й фенынм кмн бллыдысты, цардыл, фидныл с чи уундын кодта, тыхст сахат й адмн ныфс м хъаруйы мсыг чи уыди, уыцы Къостайы райгуырдыл сххст 167 азы.

«Ирон аив литературйн Къос­та ссис фидар бындурврг, й цуг хох, й луг мсыг, й зрдйы уидаг, й сууон стъалы, м йын «Ирон фндыр» баззади цырагъдарй», – загъта Абайты Васо.

Къоста… рмстдр й номй хонынц ирон адм. Ирон лгн уыцы ном й чысылй й амлты бонм вййы тырысайау. рмстдр иунг ном – м цстыты раз сысты адмы срхъуызой, й цард гасй др й дзыллйн чи радта, уыцы арфйаг адймаджы сурт.

Къостам уарзондзинадй рай­гуырд рсугъд гъдау: пптадмон бргбон й кадн. Ахм стыр амонд рмстдр уым ксы, й адмы хуыздр миниуджытй хайджын чи у, рдзй стыр курдиат чи рахаста, й цард пптй др адмы хъысмтыл фидар чи бабаста. Къос­тайы рухс номим баст бынтт ирон адмн сты кувндонау, бирт дзы фстм ногй арзт рцыдысты.

Абон та бир адм цудзысты Улладжыры комм, зронд Нары хъуй райхъуысдзысты поэты диссаджы зарджыт. Адм зрондй-ногй, стырй-чысылй мбырд кндзысты й номим баст бынтты: Нары, Дзуджыхъуы, Лабйы, цудзысты й музейтм, хсдзысты рсугъд дидинджыт й цыртдзвнтм.

1859 азы 15 октябры Хетгкаты Леуанн й райгуырн Ирыстоны ххбсты асту зронд Нары хъуы райгуырди лппу. Нары хистрт йыл сврдтой ном Къоста. Й мад уыди Гуыбатй, амарди, хрзчысыл ма куы уыди фидны поэт, уд. С хстг ус Чендзе райста сидзры хссынм. Сыгъзрин зрд уыди уыцы сылгоймагн. Мады ад уымй базыдта Къоста.

1868 азы Леуаны бинонт Дзуджыхъум куы ралыгъдысты, уд уым бацыд ахуыр кнынм прогимназм. 1870 азы Ирй 170 хдзары ралыгъдысты Кубаны былм м сарзтой Лабйы хъу. Къоста Лабм хстг стаництй иуы ахуыр кодта райдайн скъолайы, 1871 азы та бацыди Стъараполы гимназм. 1880–1881 азты скъоладзауты уацмысты мбырдгонды мыхуыргонд рцыдысты йе мдзвгт «Новый год», «Муж и жена» м радзырд «Зима» уырыссаг взагыл. Къоста вдыста диссаджы курдиат ныв кнынм др. Бллиццаг уыдысты й цргбонты уыцы азт. 1881 азы поэт араст Бетъырбухм Нывкнынады академим, нтыстджынй радта флварнт м ахуыр кнын райдыдта. Фл й ахуыр кронм н фци, й стипенди йын кй баурдтой, уый тыххй. «рт азы уым фтухит кодта. цг федта стыр тохы цард. Дрдтыл афлгсыд й зондй. 1883 азы рацыди академий. Йе фсн риуы й ирон зрд агурын райдыдта й ныййарджы зронд Ирыстон», – фыста Байаты Гаппо.

Бетъырбухы Къоста лмбынг сахуыр кодта уырыссаг литературйы классикт Грибоедов, Лермонтов, Некрасов, Пушкин, Кольцов, Крылов, Островский, Гоголь м Гончаровы сфлдыстад. Зыдта Шекспир, Шиллер, Гетейы уацмыст.

1885 азы Бетъырбухй рыздхт Лабм, ссыди Дзуджыхъум м дзы фцард суанг 1891 азм.

… рцыдтн… мхицй фыддр

Мгуырй куы ссардтон ду др,

М уарзон, м иубстон адм…

Н ххтй, н тыгъд быдыртй

мхуызон н иун др нй, –

Км кусм, км црм,

Км бадм!

Къостайы тынг бир бауарзтой адм. Алкй хдзар др уыди й хдзар. Зынгзрд поэт йе ппт хъарут м зонд радта хснадон м литературон куыстн. Ам, Ирыстоны, парахатй райхлди й рдзон стыр курдиат. Арвы нрдау айхъуыст гас Ирыл – Мздгй Гудзаретм – уыцы рстджы й тохы зарг «Додой!».

Къостайы мдзвгт адм зыдтой зрдврдй, дзыхй-дзыхм с лврдтой флтрй-флтрм. Абон др у афт. Сывллон рдг дзырдт дзурын куы базоны, уд й цг ирон бинонт фахуыр кнынц мдзвгт «Гино, гино, гис!», «Скъолайы лппу», «Зрватыкк», «Кмн цы?», «Фыд­уаг», «Лгау» дзурын.

Къоста кмыты цард, уыцы ртты й номыл сврдтой номарн цыртдзвнт.

Алыврсыг у Къостайы поэтикон сфлдыстад: мдзвгт, поэмт, радзырдт, мбисндт, таургът, пьест, зарджыт. Фл йе сфлдыстады улдай зрдмхъарг у, йхдг цы жанр сарзта, «зрдйы сагъст», згъг, уый. Уыцы жанры бындурыл фыст у «Ирон фндыр» др – ирон взагыл цы мдзвгт ныффыста, уыдоны мбырдгонд. Ацы чиныгм бахаудысты, 1885 азы срдй йе сфлдыстадон фндаджы кронм цы уацмыст

Источник: Telegram-канал "Газета "Владикавказ""

Топ

Лента новостей